کار با مخازن ذخیره سازی و مخازن تحت فشار به ویژه آنهایی که حاوی سوختهای نفتی یا مواد قابل اشتعال هستند، نیازمند رعایت دقیق اصول ایمنی میباشد. بخارات قابل اشتعال این مخازن، هنگامی که با اکسیژن هوا مخلوط میشوند، به شدت مستعد انفجار و آتشسوزی هستند. وجود هر گونه منبع جرقهزا، حتی کوچک، میتواند آغازگر یک حادثه جدی باشد.
هدف اصلی از مقابله با آتشسوزی در مخازن نفتی، جلوگیری از همزمانی سه عامل ایجاد آتش است: سوخت، هوا و منبع جرقه. این اصل به ظاهر ساده از اهمیت بسیار بالایی در مبحث جلوگیری از آتش سوزی و انفجار برخوردار میباشد. علاوه بر این، رعایت ایمنی در عملیات نگهداری و بهرهبرداری از مخازن ذخیره سازی و مخازن تحت فشار میتواند از آسیبهای مالی و انسانی پیشگیری نماید.
اهمیت مخازن سقف شناور
از منظر ایمنی، مخازن سقف شناور بر مخازن سقف ثابت برتری دارند. در این نوع مخازن، احتمال وقوع آتشسوزی کاهش یافته و در صورت بروز حادثه، کنترل و مهار آتش آسانتر است. سرعت پاسخ در دقایق ابتدایی آتشسوزی اهمیت بالایی دارد؛ چرا که تأخیر در مهار، میتواند منجر به شعلهور شدن کل محتوای مخزن گردد. برای همین، این مخازن به تجهیزات مدرن و متنوعی مجهز شدهاند تا در مواقع اضطراری، مقابله سریع و مؤثر با آتش ممکن شود.
تجهیزات و روشهای اطفاء حریق در مخازن نفتی
برای مقابله با آتشسوزی در مخازن نفتی، روشها و تجهیزات متنوعی به کار گرفته میشوند که هر یک نقش مکملی در کنترل و مهار حریق دارند. این تجهیزات طراحی شدهاند تا در کوتاهترین زمان ممکن سطح مایع و دیوارههای مخزن را خنک کنند، شعلهها را مهار نمایند و از گسترش آتش جلوگیری کنند. در ادامه، مهمترین روشها و تجهیزات مورد استفاده شرح داده شده است:
کف ضد حریق (فوم)
یکی از پرکاربردترین روشهای مقابله با آتشسوزی در مخازن ذخیره سازی و مخازن تحت فشار، استفاده از کف ضد حریق یا فوم است. این روش شامل دو شیوه اصلی است: تزریق از بالای مخزن و تزریق از کف مخزن.
تزریق فوم از بالای مخزن
کف ضد حریق یا فومها در بخشی به نام Package Fume و در بیرون مخزن آماده شده و از طریق لولههایی که دور تا دور بالای دیواره مخازن نصب شدهاند، وارد مخزن میشود. در قسمت داخلی هر لوله، جعبهای پلاستیکی قرار دارد که فوم با فشار وارد آن شده و جعبه شکسته میشود. سپس فوم سطح مایع را میپوشاند و ارتباط سوخت با هوا قطع میشود، در نتیجه آتش به سرعت مهار میگردد.
مزیت اصلی این روش، پوشش گسترده و همزمان سطح مایع توسط فوم و کاهش سریع انتشار شعلهها است. این روش به خصوص در مخازن بزرگ نفتی کاربرد دارد.
تزریق فوم از کف مخزن
روش دیگر، تزریق فوم از قسمتهای پایینی مخزن است. با توجه به اینکه وزن مخصوص فوم کمتر از نفت است، فوم به سمت سطح مایع صعود کرده و آن را میپوشاند. این عمل علاوه بر ایجاد پوشش محافظ، سبب تلاطم سطح نفت و کاهش تبخیر بخارات نفتی میشود، که در نهایت به فرونشاندن آتش کمک میکند.
این شیوه نصب سادهتر و هزینههای اجرایی کمتری نسبت به تزریق از بالا دارد و در سیستمهای جدیدتر اطفاء حریق بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد.
پودر خشک
استفاده از پودر خشک یکی دیگر از روشهای مؤثر مقابله با آتش در مخازن است. پودرها معمولاً از بیکربنات سدیم یا پتاسیم تهیه شده و توسط مخزنهای متحرک آتشنشانی به محل حریق منتقل میشوند. سپس با فشار زیاد از طریق لولههای لاستیکی، پودر بر روی سطح مخزن و شعلهها پاشیده میشود.
این روش برای کنترل آتش ناشی از گازها و مواد قابل اشتعال نیز کاربرد دارد و به عنوان مکمل روش فوم، امنیت بیشتری برای محیط صنعتی فراهم میکند.
رینگهای آتش نشانی
رینگهای آتشنشانی شامل شبکهای از لولهها هستند که دور تا دور مخزن نصب شدهاند. زمانی که دمای مخزن افزایش بیش از حد پیدا میکند یا آتشسوزی در یکی از مخازن مجاور رخ میدهد، جریان آب از این لولهها عبور کرده و دیوارهها و سقف مخزن را خنک میکند.
در برخی مخازن بیش از پنج ردیف رینگ وجود دارد و حتی انشعابی به سقف مخزن کشیده میشود تا سطح سقف نیز خنک شود. این رینگها میتوانند به صورت دستی یا خودکار عمل کنند و خطر گسترش آتش را کاهش دهند.
مانیتورهای آتش نشانی
مانیتورهای آتشنشانی دستگاههایی هستند که با فشار و دبی بالا آب را روی مخازن و دیوارههای آنها پاشیده و دما را کنترل میکنند. این تجهیزات معمولاً به صورت دستی یا اتوماتیک کنترل میشوند. تعداد مانیتورها معمولاً چهار عدد برای هر مخزن در نظر گرفته میشود و محل نصب آنها بسته به ابعاد مخزن تعیین میگردد. این ابزارها در مواقع اضطراری، مانند آتشسوزی مخزن یا مخازن مجاور، عملکردی حیاتی دارند و از گسترش حادثه جلوگیری میکنند.
نکات ایمنی عملی برای کارکنان
رعایت ایمنی فردی هنگام مقابله با آتشسوزی در مخازن ذخیره سازی و مخازن تحت فشار ضروری است. کارکنان باید از تجهیزات حفاظتی مانند دستکش، کلاه ایمنی و ماسکهای تنفسی استفاده کنند. پیش از هر عملیات، بررسی تجهیزات اطفاء حریق، اطمینان از کارکرد مانیتورها و رینگها و اطلاعرسانی به تیمهای همکار الزامی است.
همچنین، جلوگیری از ایجاد منابع جرقه، محدود کردن دسترسی افراد غیرمسئول به محیط و آمادگی برای تخلیه اضطراری از اصول کلیدی ایمنی در عملیات اطفاء حریق محسوب میشوند.
نتیجهگیری
حفظ ایمنی در مخازن ذخیره سازی و مخازن تحت فشار به خصوص هنگام مواجهه با آتشسوزی، تنها با رعایت دقیق دستورالعملها و استفاده از تجهیزات مدرن امکانپذیر است. روشهای فومپاشی، پودر خشک، رینگها و مانیتورهای آتشنشانی مکمل یکدیگر بوده و امنیت عملیاتی را تضمین میکنند.
توجه مستمر به ایمنی فردی، آمادگی برای مقابله سریع با حوادث و نگهداری تجهیزات، میتواند از فجایع انسانی و مالی جلوگیری نماید و محیطی ایمن برای کارکنان و عملیات صنعتی فراهم آورد.
